Takıntılı Düşünceler: Ne Zaman Normal, Ne Zaman Destek?

Evden çıktıktan sonra ocağı kapatıp kapatmadığınızı düşünüp geri döndüğünüz oldu mu? Ya da aklınıza hiç istemediğiniz, sizi rahatsız eden bir düşünce gelip gitmedi mi? Kısa yanıt: istenmeyen, rahatsız edici düşünceler insanların çoğunun yaşadığı olağan bir deneyimdir. Destek gerektiren durum, bu düşüncelerin sık gelmesi, yoğun kaygı yaratması ve kişinin onları gidermek için kontrol etme, temizleme ya da zihninde tekrarlama gibi davranışlara günde saatler ayırmasıdır. Bu noktada psikolojik destek ve gerekiyorsa psikiyatri değerlendirmesi önemlidir.

Takıntılı düşünce nedir?

Takıntılı düşünce, kişinin istemediği hâlde zihnine tekrar tekrar gelen, kaygı ya da sıkıntı yaratan düşünce, imge ya da dürtüdür. Sık görülen temalar:

Kirlenme ve mikrop bulaşma kaygısı,
Bir şeyi unutma ya da yanlış yapma şüphesi (kapı, ocak, elektrik),
Sevdiği birine zarar vereceğine dair istenmeyen düşünceler,
Her şeyin “tam doğru” olması gerektiği hissi, simetri ve düzen,
Kişinin kendi değerleriyle çelişen, onu utandıran düşünceler.

Burada bilinmesi gereken önemli bir nokta var: bu düşünceler kişinin gerçek isteklerini yansıtmaz. Kişiyi bu kadar rahatsız etmeleri, çoğu zaman tam da değerleriyle çeliştikleri içindir.

Ne zaman normal, ne zaman destek gerektirir?

Aşağıdaki ayrım bir tanı aracı değildir, yalnızca yol göstermek içindir:

Olağan: Düşünce arada bir gelir, kısa süre rahatsız eder, bir kez kontrol etmek yeterli olur ve gün akmaya devam eder.
Dikkat edilmeli: Düşünceler stresli dönemlerde sıklaşır, kontrol etme ihtiyacı artar ama günlük yaşam büyük ölçüde sürer.
Destek gerekir: Düşünceler ve onları gidermeye yönelik davranışlar günde bir saatten fazla zaman alır, işe geç kalmaya, ilişkilerde gerginliğe, belirli yerlerden kaçınmaya yol açar ve kişi bunu durduramadığını hisseder.

Kontrol etmek neden rahatlatmıyor?

Takıntılı düşünceyi kaygı izler; kaygıyı azaltmak için de kişi bir şey yapar: kapıyı yeniden kontrol eder, ellerini tekrar yıkar, birinden “Emin misin?” diye güvence ister. Bu davranış kaygıyı kısa süre için düşürür. Ancak zihin, rahatlamanın bu davranış sayesinde geldiğini öğrenir ve bir sonraki sefer aynı davranışı daha çok ister. Böylece kontrol etmek, kaygıyı söndürmek yerine onu besleyen bir alışkanlığa dönüşür.

Kendi başınıza neler yapabilirsiniz?

Düşünceye etiket koyun: “Bu bir gerçek değil, bir düşünce” demek, düşüncenin gücünü azaltır.
Bastırmaya çalışmayın: Bir düşünceyi zorla itmek onu daha sık geri getirir. Fark edip geçmesine izin vermek daha işe yarar.
Kontrolü küçük adımlarla azaltın: Üç kez kontrol ediyorsanız ikiye, sonra bire inmeyi deneyin.
Güvence istemeyi fark edin: Yakınlarınıza sürekli “Emin misin?” diye sormak da bir kontrol davranışıdır.
Stresi azaltın: Uykusuzluk ve yoğun stres takıntılı düşünceleri artırır; uyku düzeni için uyku sorunları ve kaygı yazımıza bakabilirsiniz.

Gündelik bir örnek

Gerçek bir kişiye ait olmayan, sık karşılaştığımız bir tablo: Bir danışan evden çıkarken ocağı ve kapıyı defalarca kontrol ediyor; bazen arabaya bindikten sonra geri dönüp yeniden bakıyor. Kontrol ettiği an rahatlıyor ama birkaç dakika sonra “Ya tam kapatmadıysam” düşüncesi geri geliyor.

Görüşmelerde kontrolün kaygıyı kısa süreliğine azalttığı ama düşünceyi güçlendirdiği fark ediliyor. Kontrol sayısını yavaş yavaş azaltmak, düşünce geldiğinde onu bastırmaya çalışmak yerine fark edip bırakmak üzerine çalışılıyor. Belirtiler yoğun ve günlük hayatı belirgin biçimde kısıtlıyorsa, değerlendirme için bir psikiyatriste de başvurmak gerekir.

Doğru bilinen yanlışlar

“Bu düşünceleri düşünüyorsam içimde gerçekten öyle bir istek vardır.” Takıntılı düşünceler çoğu zaman kişinin değerlerine tamamen ters düşen, istenmeyen düşüncelerdir.
“Düşünceyi bastırırsam geçer.” Bastırmaya çalışmak çoğu zaman düşünceyi daha sık geri getirir.
“Bir kez daha kontrol edersem rahatlarım.” Her kontrol kısa bir rahatlama sağlar ama döngüyü güçlendirir.
“Titiz olmak takıntı demektir.” Düzenli ve dikkatli olmak takıntı değildir; takıntıda yoğun kaygı ve kişinin istemediği tekrarlar vardır.

Psikolog mu, psikiyatrist mi?

Takıntılı düşünceler ve tekrarlayan davranışlar yoğunsa, günlük yaşamı belirgin biçimde kısıtlıyorsa bir psikiyatri hekiminin değerlendirmesi önemlidir; tanı koymak ve gerekiyorsa ilaç düzenlemek hekimin görevidir. Psikolog tanı koymaz ve ilaç yazmaz. Psikolojik danışmanlık, hekim desteğiyle birlikte ya da daha hafif durumlarda tek başına, düşüncelere farklı bir ilişki kurmayı ve kontrol davranışlarını adım adım azaltmayı hedefler. Unvanların farkını psikolog, psikolojik danışman ve psikiyatrist farkı yazımızda anlattık.

Ne zaman destek almalı?

Düşünceler ve kontrol davranışları günde bir saatten fazla zaman alıyorsa,
İşe, okula geç kalmaya ya da belirli yerlerden kaçınmaya yol açıyorsa,
Ailenizi de kontrol etme ya da güvence verme döngüsüne çektiyse,
Düşüncelere eşlik eden çökkünlük ya da umutsuzluk varsa.

Ofisimizde bu alanda Psikolog Melike Dikbaş görüşmeler yürütür. Ayrıntılar için yetişkin danışmanlığı sayfamıza, genel kaygıyla baş etme yolları için kaygı ve stres yönetimi yazımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Herkesin aklına istenmeyen düşünceler gelir mi?

Evet. İnsanların büyük çoğunluğunun aklına zaman zaman rahatsız edici, istenmeyen düşünceler ya da imgeler gelir. Bu düşüncelerin gelmesi, kişinin onları istediği ya da yapacağı anlamına gelmez.

Takıntılı düşünce ne zaman sorun olur?

Düşünceler sık geliyor, yoğun kaygı yaratıyor, kişi onları gidermek için kontrol etme, yıkama, sayma, zihninde tekrarlama gibi davranışlara günde bir saatten fazla zaman ayırıyorsa ve bu durum günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa destek almak gerekir.

Takıntılı düşünceleri bastırmak işe yarar mı?

Genellikle yaramaz. Bir düşünceyi zorla bastırmaya çalışmak, onun daha sık akla gelmesine yol açar. Düşünceyi fark edip ona anlam yüklemeden geçmesine izin vermek daha işe yarar bir yaklaşımdır.

Takıntılı düşünceler için psikiyatriste mi, psikoloğa mı gitmeliyim?

Belirtiler yoğunsa ve günlük yaşamı ciddi biçimde etkiliyorsa bir psikiyatri hekimi değerlendirmesi önemlidir; tanı koymak ve gerekiyorsa ilaç düzenlemek hekimin görevidir. Psikolojik danışmanlık bu süreçle birlikte ya da daha hafif durumlarda tek başına yürütülebilir.

İlgili hizmet: Bireysel & Yetişkin Danışmanlığı sayfamızdan detaylı bilgi alabilir, randevu için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Antalya’da bir psikologla görüşmeyi düşünüyorsanız Muratpaşa’daki ofisimizi Muratpaşa psikolog sayfamızdan, psikologlarımızı ve çalışma biçimimizi Antalya Psikolog Ofisi ana sayfamızdan inceleyebilirsiniz.